Prawo do urlopu wychowawczego ma naturalnie matka dziecka, choć trzeba powiedzieć, że coraz częściej na urlop wychowawczy wybierają się ojcowie, zwłaszcza, jeśli młoda matka ma dobrze płatną pracę,  której ma możliwość rozwoju.

Zasadniczo, prawo pracy określa, że urlop wychowawczy przysługuje każdemu pracownikowi, który przepracował w swoim życiu co najmniej 6 miesięcy – łącznie, u wszystkich pracodawców, u których był zatrudniony. Dodatkowym, naturalnym wymogiem, który uprawnia pracownika do uzyskania urlopu wychowawczego, jest bycie rodzicem lub opiekunek dziecka, mającego mniej niż 4 lata.

Maksymalny wymiar urlopu wychowawczego w Polsce wynosi dziś 3 lata i może być wykorzystany nie więcej niż w czterech częściach. Można również zdecydować się na skorzystanie z całego urlopu jednorazowo, na 3 lata.

Dodatkowo, dla pracowników posiadających dzieci wymagające szczególnej, osobistej opieki z powodu złego stanu zdrowia, ustawodawca przewidział specjalny urlop wychowawczy. Warto przy tym podkreślić, że stan zdrowia dziecka w takim przypadku musi być potwierdzony stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności bądź też orzeczeniem o niepełnosprawności.

Specjalny urlop wychowawczy, o którym mowa powyżej, przysługuje również w wymiarze do maksymalnie 3 lat i można z niego korzystać nie dłużej niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości.

Jeśli pracownik zamierza skorzystać z przysługującego mu prawa do urlopu wychowawczego, ma on obowiązek złożyć wniosek o planowanym terminie rozpoczęcia urlopu i jego wymiarze, na 2 tygodnie przed tym faktem.

Pracodawca nie ma możliwości wypowiedzenia czy rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem, który przebywa na urlopie wychowawczym. Przepis ten obowiązuje od chwili złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego. Od tego momentu jest on chroniony specjalnymi przepisami prawa pracy.

W niektórych, bardzo szczególnych sytuacjach pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z osobą przebywającą na urlopie wychowawczym, w przypadku, gdy ogłasza on upadłość lub likwidację firmy lub tez  przyczyn, które w pełni uzasadniają rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Rodzic przebywający na urlopie wychowawczym ma możliwość pracy zawodowej i może ją podjąć u dotychczasowego lub innego pracodawcy. Może również podjąć inną działalność, studia, czy szkolenia, ale za każdym razem w wymiarze, który pozwala na osobiste sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Jeśli pracownik uzna, że nie chce wykorzystywać urlopu wychowawczego w założonym wymiarze, może on powrócić do wcześniej wykonywanej pracy, ale wyłącznie za zgodą pracodawcy. Z urlopu wychowawczego można zrezygnować w zasadzie w każdym momencie, ale należy powiadomić pracodawcę o terminie zamierzonego powrotu do pracy, nie później niż na 30 dni przed tym terminem.

Prawo pracy określa, że po zakończonym urlopie wychowawczym lub po rezygnacji z pewnej jego części, pracownik powinien być dopuszczony przez pracodawcę do pracy.